Drie lezingen van pater Nikolaas Sintobin s.j. op zaterdag 5 april tijdens de inspiratiedag van de MvCT in Leersum
Pater Sintobin is Jezuiet, internetpastor, geestelijk begeleider en auteur van tal van boeken. Hij leert de Ignatiaanse spiritualiteit, die voor het eerst ontwikkeld is door Ignatius van Loyola (1491-1556). Deze Ignatius was een Spaans edelman die na een losbandig leven en een zware verwonding tijdens het beleg van een stad een diepe bekering heeft ondergaan. Na een intensieve periode van bezinning (20 jaar) zette hij aan tot de stichting van de Jezuieten-orde (1539). De Ignatiaanse methode is vooral een pedagogiek waarmee je zelf aan de slag kunt gaan. De Ignatiaanse spiritualiteit is de laatste tijd ook populair geworden in protestantse kringen.
Ignatius leefde zich diepgaand in in de evangelieverhalen. Centraal staat de gebedservaring: in het gebed God ervaren en leren luisteren naar het biddende hart en ontdekken waar God jou toe uitnodigt. Waar nodigt de Geest ons uit te vertrouwen op onze diepste ervaringen en verlangens? Dat is iets heel anders dan meedeinen op elke eigen emotie (emocratie). Dat vraagt om ‘onderscheiding’ . Het is luisteren naar de uitgezuiverde gevoelservaring:
“Ons hart moet gevormd worden”.
Maar de Ignatiaanse spiritualiteit is een zaak van hart èn verstand. Om tot een juiste onderscheiding te komen moet je je wel informeren en luisteren. Reken er daarbij op dat de uitkomsten (de ervaringen) onvoorspelbaar kunnen zijn. Het kompas voor ons leven is de vreugde (evangelie = vreugdevolle boodschap). Negativiteit kan in ons leven gemakkelijk de overhand krijgen. Dat leren we te overstijgen, het levensgebed is daarbij cruciaal: het bestaat uit drie vormen: danken (waarin voel ik vreugde), sorry (waarin voel ik droefheid) en a.u.b. ( wat bied ik God aan of vraag ik hem). We leren te groeien úit de negativiteit. Groeien is loslaten. Je ontdekt soms in die groei dat je fout zit; groei is daarom ook strijd. In dit proces kan het een zegen zijn een begeleider te hebben. Die kan je helpen, maar alleen zelf heb je toegang tot jouw hart. Een belangrijk element in het noviciaat van de Jezuieten-orde is de pelgrimage. De novicen gaan zonder geld en middelen zes weken op pad om bedelend hun stage door te brengen. Dat levert heel mooie ervaringen van de vrijgevigheid van mensen op.
Het levensgebed
Het kan lastig zijn bij de gevoelde ervaring van God te komen. Je vraagt je af: hoe spreekt God tot mij?
De eerste vraag is wat heb ik meegemaakt? Waarvoor kan ik God danken?
Je mag danken voor het positieve, voor de verrassingen, voor de bloesems (zoals die vandaag op 5 april overal zichtbaar zijn). Het is ook belangrijker te weten waar God aanwezig dan waar hij afwezig was. Ga steeds op zoek naar de vreugde, waar ben ik geraakt in positieve zin?
In de Franse taal drukt men danken zo mooi uit: rendre grace: de genade teruggeven. Je bidt steeds voor het naar bed gaan en plukt daarin de vruchten van de voorbije dag. Je vraagt: “Heer, toont u mij waar u iets aan mij hebt willen geven”.
Het tweede deel van het gebed (Sorry) laat je vragen: waar ben ik jaloers, boos, kleinzielig, hardvochtig, wraakzuchtig geweest? Wat heb ik zelf verkeerd gedaan? We vragen daarvoor vergeving en manieren om ermee aan de slag te gaan. Het kan paradoxaal voelen: doordat het dankgebed ons heeft opgericht kunnen we onze negativiteit méér gaan ervaren. Een valkuil is zelfmedelijden, dat helpt je niet vooruit. Bij wrijving met anderen vraag je je af: wat was mijn rol daarin? Wat kan ik aan mezelf veranderen?
In het derde (a.u.b.-) deel van ons dagelijks gebed bieden we onze voornemens aan God aan. We smeken: “Heer geeft u mij de genade om…… “.. Door je op het spoor van je door God geïnspireerde verlangen te richten, boor je een eindeloze bron van energie aan. Zo’n gebed is niet kinderlijk (als geef mij goede punten, geld o.i.d.).
De monniken en monialen bidden toch bij voortduring: “Heer haast u mij te helpen”. Het drieledig gebed past geheel bij een leven van contemplatie in de actie. Het is bidden met het vijfde evangelie, dat is: het verhaal van déze dag.
Vreugde
Nikolaas vertelt over een mondiale bijeenkomst van de Jezuieten in Rome. Paus Franciscus, zelf Jezuiet, gaf aan de 220 aanwezigen een masterclass in “onderscheiden’’ . Zijn kernboodschap was: “ik vraag jullie om in jullie gebed te smeken om vreugde”. Dat is de kern van onderscheiding. In het christelijk geloof staat de vreugde centraal. We vragen ons misschien af: hoe kan ik vreugdevol/gelukkig zijn, als….. Hoe kan ik het mooie zien als zovelen lijden?
We laten ons zo opzuigen in de negativiteit. De kern van het geloof is echter: omdat Gods geest in ons aanwezig is, ervaren wij zijn liefde.
Nikolaas noemt een medekloosterling Sjef die leverkanker had in een terminaal stadium. Op zijn sterfbed zei hij: “ik ben een gelukkig man, mission accomplished”. Theresia van Lisieux (1873-1897) was op haar sterfbed (zij was pas 24 jaar) vol vreugde.
We zijn eerlijk gezegd vaak ook gehecht, zelfs verslaafd, aan onze negativiteit; Augustinus verwoordde dat zo: Heer, geef mij zuiverheid, maar niet te gauw. Wraakzucht is zo’n vorm van negativiteit. Wraak geeft even rust, maar wat op langere termijn? De vreugde is zo belangrijk omdat het een voorwaarde is om te kunnen luisteren naar God.
Nagesprek
In de gesprekken na de lezingen zijn we dieper ingegaan op het onderscheiden.
De vraag werd gesteld: hoe kunnen wij onder de plezierige zaken in het leven het goede van het kwade onderscheiden? Nikolaas antwoordde: de boze engel werkt via het plezier, maar dat is niet duurzaam: het venijn zit in de staart: uiteindelijk verkeert het plezier in conflict, schade en verdriet. Duurzaamheid is een kenmerk van de geest van het goede.
Hoe kun je weten dat een goed begin tot een slecht einde kan leiden? Er zijn drie hulpmiddelen om te onderscheiden:
1. De 10 geboden. Zij helpen ons hart te vormen en de bekoringen/ verzoekingen/verleidingen te ontmaskeren.
2. Het drieledige levensgebed (danken, belijden, vragen). Ieder mens heeft zwakke punten waarin hij of zij aangevallen wordt. Die aanvallen zijn een terugkerend fenomeen. Met name de verleiding om macht te verzamelen en uiteindelijk te misbruiken (ook seksueel) is heel groot. Het gebed leert ons dit te onderkennen.
3. Waarnemen. Boze geesten laten zich kennen door opzichtigheid, lawaaierigheid en de snelheid waarmee ze onze aandacht opeisen.
Ignatius zei niet dat onderscheiden gemakkelijk was: hij sprak van enigszins (de alguna maneira) onderscheiden.
Wat is kenmerkend voor de Ignatiaanse spiritualiteit? De kern is de pedagogiek en daarin vooral het “onderscheiden”. Ignatius kwam niet zozeer met een nieuwe theologische visie maar vooral met een methode om verantwoord in het leven te staan. Het is interessant te zien dat dure managementopleidingen (MBA’s) veel gebruiken uit de Ignatiaanse onderscheidingstheorie. In België duidt men de middelbare schoolopleiding aan als ‘’humaniora’’. Een woord uit de Ignatiaanse traditie dat betekent “meer mens worden”.
Voorwaarde voor onderscheiden is ínnerlijke vrijheid. En die staat gelijk aan gehoorzaamheid. In de gehoorzaamheid proberen we Gods uitnodiging ten leven op het spoor te komen. Het voorbeeld van Jezus Christus is hierbij cruciaal.
Maar de Engelse Karmelietes Ruth Burrows (1923-2023) kwam tot de conclusie: geloof in Jezus is héél zeldzaam.
Anneke